Articles & Interviews > Terug naar Kuifje: een interview met Paul Verhoeven

Source: Xi-Online.nl
Go to source >>

door Sven Gerrets

Paul Verhoeven is één van de meest succesvolle Nederlandse regisseurs ooit, zijn films zijn bijna altijd controversieel en er hangt een air van sex en geweld rond zijn naam. Over zijn nieuwste projecten gaan altijd geruchten. Zo zouden er plannen zijn voor films over Jezus, Hitler, Raspoetin en de Batavia. Dit alles zorgt ervoor dat hij een bijzonder interessant figuur is binnen de filmwereld en een gewild persoon om te interviewen. Toen hij werd uitgenodigd tijdens het 18e Festival van de Fantastische Film in Amsterdam, waar hij een Lifetime Achievement Award in ontvangst mocht nemen, zag Xi zijn kans schoon en probeerde een interview te regelen. En duizend bommen en granaten, dat lukte.

Wel moesten we ons aan strikte regels onderwerpen. “Als de persdame binnenkomt is dat het teken dat je de laatste vraag moet stellen. Zelf het interview afkappen, want Paul Verhoeven zal dat niet doen, die blijft doorpraten. Dertig minuten, met drie personen, geen minuut langer.” Samen met DVD-Report en 8Weekly zit ik te wachten in een kamer. Ik pruts nog wat aan mijn recorder als er plotseling een wervelwind de kamer komt binnenwaaien. Paul Verhoeven stelt zich voor en knalt er meteen in. De mad Dutchman brandt los:

PV: Belangrijkste statement van de dag: Israël is een fascistische staat geworden!

Zit daar een film in?

PV: Nou, dat denk ik niet, nee. Ik denk niet dat over actualiteiten films te maken zijn, dat is heel lastig. Maar als het allemaal bezonken is, en al die mensen elkaar hebben uitgeroeid, dan misschien wel ja.

In combinatie met het Jezus-project?

PV: Ja, nou inderdaad, misschien wel ja. Misschien druk ik het daar wel in uit.

U heeft een lifetime-achievement award gewonnen op het Festival van de Fantastische film. En in een interview heeft u eens gezegd: “Science-Fiction vind ik eigenlijk te vreselijk voor woorden.”

PV: Nou kijk er zijn verschillende dingen. Ik ben niet een grote fan van het lezen van science-fiction, ik heb enorme moeite om science-fiction te lezen, dat vind ik altijd heel zwaar. Ik vind het niet moeilijk om science-fiction comics te bekijken. Je weet dat Robocop (1987) natuurlijk heel erg beïnvloed is door de Engelse comic Judge Dredd, dat vind ik helemaal geen probleem, en science-fiction films, zeker als ze van het niveau zijn van Star Wars 1 en 2, of 4 en 5 moet ik eigenlijk zeggen, dat zijn de eerste twee die gemaakt zijn, vind ik heel interessant. Blade Runner (1982) ook bijvoorbeeld, er zijn tal van science-fiction films waar ik met het grootste plezier en genoegen naar kijk. Maar ik ben eigenlijk veel meer geïnteresseerd in historie, persoonlijk vind ik dat interessanter dan science-fiction. Ik bedoel, als ik lees, dan lees ik nooit science-fiction, als ik lees dan lees ik over het verleden, of het nou dit land is of andere landen, dat vind ik tien keer interessanter. Dan denk ik: ja dat is echt, dat is gebeurd. Hoe het ook gerepresenteerd is, hoeveel vervalsing er ook in zit. Dingen worden natuurlijk heel veel verdraaid, er is een basis van werkelijkheid. Bij science-fiction is het natuurlijk toch eigenlijk fantasyland. Voor mij heeft science fiction, als ik het zelf doe, heel erg te maken me mijn jeugd eigenlijk. Toen ik opgroeide met comic books, die science-fiction, of althans fantasy-oriented waren. Of het nou Kuifje is of Tom Poes, of Flash Gordon, Superman, het zijn eigenlijk allemaal jeugdhelden van mij die ik bestudeerd heb en bekeken en waar ik mee opgegroeid ben. Die stonden allemaal in het weekblad Kuifje of Robbedoes.

Dus er is iets in mij dat dat nog bijzonder leuk vind en daarom kan ik die dingen doen hoewel ik me er in werkelijkheid niet echt voor interesseer, voor het genre op zichzelf. Aan de andere kant, soms kom je dan ineens terecht bij boeken, comicbooks - als ik science-fiction lees zijn het altijd comicbook- die erg interessant zijn. De laatste tijd ben ik begonnen de boeken van John Constantin te lezen, Sandman. Dat vind ik dan ineens weer interessant, en dat kan dan een film worden of niet. Maar ik zoek het eigenlijk niet, en zeker niet op dit moment in mijn leven, ik ben er op uit om weg te breken van science-fiction en meer naar realiteit toe te gaan, of dat nou historische realiteit is of actualiteit of zoiets. Dat wil niet zeggen dat als er een goed science-fiction project op tafel zou komen ik daar niet naar wil kijken, en misschien ook wel verleid zou worden om dat te doen. Maar, nadat ik 4 science-fiction films heb gedaan in mijn leven, poog ik zelf- en ik denk dat dat ook belangrijk is- om weer eens wat anders te doen. Anders raak je een beetje in zo’n cul-de-sac, dat je er niet meer uit komt.

U bent weer naar Europa gekomen om films te maken die meer over mensen gaan. Meer persoonlijke films?

PV: De films die ik nu wil maken had ik waarschijnlijk niet kunnen maken toen ik 30 of 40 was ofzo, met name het grote project over de Batavia waar nu ook het een en ander over in de kranten staat, ik denk dat je daar gewoon wat ouder voor moet zijn en ook meer gefilmd moet hebben omdat het zo ingewikkeld is.

Ook om de thematiek?

PV: Om de thematiek onder ogen te zien natuurlijk en daar een invalshoek op te vinden. Op iets dat eigenlijk de vorming is van een fascistische staat, want dat zit natuurlijk in het verhaal. Als de mensen door een schipbreuk op die eilandjes spoelen dan wordt dat dus een fascistische staat, met een gigantische moordpartij. Om daar een soort invalshoek op te vinden die een beetje een evenwicht brengt tussen goed en kwaad, terwijl het eigenlijk overheersend kwaad is. Ik geloof dat dat beter is om te doen als je een beetje ouder bent, ik weet niet of ik dat zo makkelijk had gekund zo'n 10 jaar geleden. Maar het verhaal bestaat al in ons hoofd, van Gerard Soeteman en mij, sinds 1978 ofzo, dus het heeft altijd al gespeeld, maar het is misschien maar goed dat het niet gemaakt is. Hetzelfde geldt voor Keetje Tippel(1975), die film zou ik eigenlijk liever nu hebben gemaakt dan in 1975 , omdat ik eigenlijk vindt dat ik het niet goed gedaan heb en dat ik heel veel dingen heb laten liggen. Ik denk dat ik er meer mee had kunnen doen als ik ouder was geweest. Maar ja, goed, die film diende zich toen aan en het leek heel leuk en de film was ook succesvol. Het gaat niet om het succes, dat bedoel ik niet, het gaat meer om wat je er zelf eigenlijk van vindt in retrospect. Turks Fruit, De Vierde Man, Soldaat Van Oranje, vind ik allemaal dingen waarvan ik denk dat had niet veel beter gekund, dat zou ik ook niet meer beter kunnen. Dus dat was het goede moment, en de goede film. Andere dingen, met name Keetje Tippel, en misschien ook wel in Amerika Showgirls (1995), daar had ik eigenlijk iets anders naar moeten kijken, ik had ze anders moeten behandelen die dingen. Misschien later in mijn leven, of op een andere manier.

U zegt dat het Batavia verhaal vrij heftig is qua thema, maar Flesh And Blood is dat toch eigenlijk ook al wel?

PV: Flesh And Blood , in alle honesty, was een voorstudie voor de Batavia. We hebben tal van elementen die in die film zitten gestolen van de Batavia, met name de kleren, dat ze allemaal rode kleren gaan dragen, dat gebeurt allemaal op dat eiland. Wij realiseerden ons toen dat we geen geld zouden kunnen hebben- nu bestaat die boot, die was er toen nog niet- dat we nooit het geld bij elkaar zouden kunnen krijgen in Holland om zo'n groot project als de Batavia te kunnen doen. Flesh And Blood kostte 7 miljoen dollar, en de Batavia zou toch gauw 40-50 miljoen dollar gaan kosten, en nu is dat natuurlijk nog veel meer. Dus het was zo, we hebben eigenlijk alles dat op dat schip, op het water was, verplaatst naar die kasteeltjes, dat is echt serieus wat we hebben gedaan. Maar het was grotendeels gebaseerd op de Batavia, en een beetje op een studie die ik heb gedaan en waar ik ook nooit een film over heb gemaakt. Over Jan van Leiden, die Munster bezet heeft en zijn militante beweging binnen het anabaptisme, hij was een anabaptist, een wederdoper, die zichzelf uitriep tot koning van Munster en alle katholieken er uit trapte of om zeep hielp. Dat speelde zich af in 1534. Maar die 3 thema's, Flesh And Blood, het verhaal van Jan van Leiden en de Batavia, die 3 projecten zijn totaal met elkaar gecorrelleerd.
Jan van Leiden is historisch, de Batavia is historisch, en Flesh And Blood was fantasy, maar ontleedde elementen aan beide. Nu ik aan de Batavia werk kan je Flesh And Blood daar dus wel een voorstudie van noemen. Als je het verhaal leest dan merk je eigenlijk heel goed dat het met elkaar te maken heeft.

Gaat u bepaalde elementen terug laten komen? Filmisch bijvoorbeeld?

PV: Dat denk ik niet, het is heel anders, niet waar? Het speelt zich af op een schip en dan is er een schipbreuk en dan komen die mensen op die eilandjes terecht, die nog kleiner zijn dan Ameland, dat is helemaal niks. Rottumerplaat zou ik bijna zeggen. Het zijn 3 eilandjes die de grootte hebben van Rottumerplaat, waar Jan Wolkers toen op gezeten heeft met zijn zeehondjes. Maar filmisch ziet het er totaal anders uit, dat waren koraaleilandjes vlakbij de Australische kust, daar was bijna niks te vinden, nauwelijks water, geen bomen, niks, een beetje gras. Dus visueel zal het er heel anders uitzien. Een schip en koraaleilandjes is compleet iets anders dan een stad en een burcht, want dat is Flesh And Blood. Verder weet ik het eigenlijk niet, je bent jezelf en je hebt een eigen stijl. Maar die verandert wel langzaam door de jaren heen. Basic Instinct (1992) is bijvoorbeeld anders gedraaid dan zeg maar Starship Troopers (1997). Maar je kan jezelf toch niet helpen, je drukt je uit op een manier waarop je geworden bent. Het is niet dat ik dingen opzettelijk zou kopieren, maar als later die film over de Batavia gemaakt zou worden en je zegt, dat heb je ongeveer hetzelfde gedaan als Flesh And Blood dan zou me dat niks verbazen.

Bij een film over de Batavia, gaat daar de nagebouwde versie in Lelystad dan een rol in spelen?

PV: Ja, absoluut, zonder die hoef je niet eens te praten over het project. We zijn net begonnen, we zijn in conversatie met Willem Vos, de scheepsbouwer, en met de scheepswerf de Batavia, die het schip eigenlijk bezit, en daarmee een soort museumstuk heeft. En we zijn begonnen om te kijken hoe het mogelijk is, in welk verband ze mee zouden kunnen werken. Je zal dat schip toch nodig hebben. Als alles goed gaat omstreeks 2004-2005, dan moet je het schip voor een maand of 3 hebben. Het is net naar Australië geweest natuurlijk, heel lang, anderhalf jaar, en dat is funest voor het museum, maar wij hebben het niet zo lang nodig, omdat we zo lang op die eilandjes zitten. Maar de enorme pracht van dat schip, dat is echt uniek. Om dat op zee te zien in een film, dat is nog nooit vertoond, dat is het grootste schip dat ooit gebouwd is, en dat zou voor iedereen dus iets geweldigs zijn. Voor de scheepswerf is dat natuurlijk ook prachtig, die film gaat over de hele wereld en als je dan aftitelt met: de Batavia ligt momenteel in Lelystad, dat is natuurlijk schitterend voor iedereen niet waar, niet alleen voor Nederlanders an sich, maar ook voor de mensen die dat schip hebben gebouwd. Dat is natuurlijk een unieke prestatie van Willem Vos en al die vrijwilligers die dat ding in elkaar hebben gezet, dat hou je niet voor mogelijk.

Het gekste en het leukste is dat Willem Vos in de jaren 70 altijd een boot wilde bouwen, een oude boot, maar hij wist niet wat. Toen had Gerard mij dat verhaal van de Batavia gegeven, dat natuurlijk eigenlijk al heel lang bestaat, in 1635 was het al gedrukt in Nederland als verhaal, en er zijn tal van boeken over, en toen hebben Gerard en ik in de Telegraaf dat hele verhaal zo'n beetje verteld, dat we dat eigenlijk graag wilden, maar niet precies wisten hoe of wat. En toen las Willem Vos dat verhaal, en die dacht: Ik ga de Batavia bouwen! Want dat is een schip met een verleden, met een enorme mythologische story erachter. We hebben toen ook contact gehad met elkaar in die periode, en hij zei, wanneer gaan jullie dat filmen? Dan heb ik die boot af, ik maak die boot klaar, en wij dachten Jezus Christus, hoe krijgen we ooit dat geld bij elkaar in Nederland? Dus ik zei: “dat weet ik niet”. Toen zei hij “nou ja, maakt niet uit, ik ga dat maken dat ding”. En dat heeft ie gedaan! In '81 was dat interview in de krant, in '85 heeft’ ie de kiel gelegd, en in '95 was de Batavia klaar. En toen is hij gaan zeilen, op het IJ en later dus naar Australië. En nu is het zo dat Mark Dash net het boek Batavia Graveyard heeft uitgebracht, en ik denk dat die ook weer hogelijk beïnvloed is geweest door de activiteiten van dat schip. Het is en soort documentaire over hoe het de Batavia vergaan is, hij heeft al die stukken doorgelezen. Hij is een Engelsman en heeft al die Nederlandse stukken doorgewerkt en heeft dat gepubliceerd, het boek is net een maand uit. Maar voor die tijd had ik er al een blauwdruk van gekregen, en het Engelse Film Four heeft dat boek voor mij gekocht. Dus nu komt het eigenlijk full-circle. Alleen Willem is veel sneller geweest dan wij, want wij komen er ongeveer 10 jaar achteraan, als we draaien of als de film uitkomt is het misschien wel 2005. Maar dat is wel heel leuk en zonder dat schip hoef je helemaal niet over die film te denken.

Dat schip is natuurlijk ook zoiets fantastisch, dat is zo'n prachtig schip, het is 4 keer groter dan de Bounty, de Bounty is een roeiboot vergeleken bij de Batavia. Hoe die mensen dat hebben gedaan is uniek, het enthousiasme is fenomenaal en ook de kennis en de kunde die daar nog bewaard is gebleven, van die houtbouw, daar heb ik het grootste respect voor. En nu wordt dus echt dat script geschreven, waar we bijna 25 jaar op hebben zitten wachten, want niemand durfde er geld in te steken.

Een levenswerk?

PV: Nou, het bestaat al 25 jaar, ik werk er langer aan dan aan die film die ik over Jezus wil maken, dus. En Gerard heeft het ontdekt eigenlijk, andere mensen hebben dat eerder ontdekt, een Australische vrouw heeft er al in de jaren '50 of '60 een boek over geschreven. Dus het bestond wel, maar het is net of Nederland het nooit goed gezien heeft. Er waren ook wel commentaren in de kranten van: waarom hebben wij dat verhaal niet zo goed opgeschreven. Maar soms doen buitenlanders dat beter, die zijn iets objectiever, die zien het bijzondere van Nederland soms beter dan Nederlanders zelf. Ik zie het bijzondere van Nederland ook veel beter nu ik in Amerika woon, dan kom ik hier terug en denk ik: natuurlijk is dat leuk. Moet je kijken wat je hier kunt zien, die luchten in Nederland, de hemel, dan begrijp je ineens: natuurlijk hebben die schilders dat gezien en er zoveel tijd aan besteed, als je in California woont zie je blauw. De volgende dag, blauw, blauw, hetzelfde blauw, altijd, niks leuks aan.

Voor de Batavia komt nog een verfilming van een Russische detective?

PV: Ja, de Batavia, dat lukt natuurlijk toch niet om dat binnen 1 jaartje rond te krijgen, dat kan helemaal niet, daar moet je een paar jaar voor rekenen. En in de tussentijd heb ik een optie genomen op dat boek van Akoenin [Boris Akoenin, red.] dat in het Nederlands Fandorin heet, ontzettend leuk, het speelt zich af in 1876 in Petersburg en Moskou, nee, in Petersburg en Londen, het boek is Moskou en Londen maar wij maken er Petersburg en Londen van. Dat gaat over een Russische jonge detective, een jaar of 20, die een beetje naïef begint gedurende het onderzoek, tegen de achtergrond van Russisch terrorisme tegen de tsaar. Uiteindelijk hebben ze de tsaar opgeblazen in 1882, en dit speelt dan wel een paar jaar ervoor, maar het terrorisme was al lang aan de gang daar. In een hele lichte stijl is het boek geschreven, heel charmant, hoewel het niet zonder edge is. Het heeft een harde kant, maar het is voor mij terug naar Floris, terug naar Kuifje, misschien met een touch van Indiana Jones, een touch van Sherlock Holmes, dat is het eigenlijk voor mij.

Een naïeve hoofdpersoon?

PV: Ja, een beetje een naïef hoofdpersoon, Rutger is natuurlijk in Floris ook heel naïef, maar Fandorin ontwikkelt zich eigenlijk, in het begin als hij een lijk ziet liggen moet hij overgeven en op het eind schiet hij gewoon mensen dood. Dus er is een, ik weet niet of je dat een stijgende lijn moet noemen, misschien is het een neergaande lijn. Maar voor een politieman misschien toch wel een opgaande lijn?

Mijn dochter zat in Rusland en die had het gelezen in het Russisch en die zei dat is zo'n leuk boek, die man heeft er nu 8 of 9 delen van geschreven, dat moet je lezen. Het was in het Russisch dus dat kon ik niet lezen, maar toen ze erover vertelde dacht ik al: wat zou dat leuk zijn. En twee maanden later was ik in Parijs en daar lag het net vertaald in het Frans, dus dat heb ik meteen gelezen en meteen heb ik Akoenin ge-emaild en gezegd: ik wil dat verfilmen. Ik ben naar Moskou gegaan en heb met hem gepraat, omdat het voor mij zo'n plezier was om dat boek te lezen. Het was net alsof ik weer kind was, ik ben nu een volwassene, maar hetzelfde plezier dat Kuifje me gaf toen ik 12 was, gaf dit boek me nu ik 63 ben.

En dat is de voornaamste reden om het te doen?

PV: Ja! Omdat ik zelden iets lees, een roman, die me zo doet glimlachen en waar ik zo'n binding mee heb. Ik lees natuurlijk wel andere boeken, in Amerika ben ik ook wel met andere projecten bezig, maar dat is meer dat harde Amerikaanse, dit heeft iets anders. Voor mij is het eigenlijk een soort verademing om zoiets te maken dat een andere stijl heeft, het is veel meer Mozart dan Wagner, zeg maar, of nee, Rammstein, het is het verschil tussen Mozart en Rammstein. Rammstein is de Batavia, dit is echt Mozart, maar het is niet zacht, het is niet slap, het is niet week, het heeft een edge, maar de stijl is zo ontzettend aardig. Dus dat zou ik dolgraag doen, en in principe denk ik dat het ook niet zo moeilijk moet zijn, het script is al geschreven door Gerard, het wordt nu vertaald door de vertaalster van Cees Nooteboom, uitstekende vertaalster, Susan Mazotti. Dus we hebben een Engels script in mei, en dan leg ik het pas op tafel, want die Amerikanen kun je toch alleen maar iets Engels laten lezen, je kan ze wel iets Frans geven maar dat kan niemand lezen daar. Frans, Duits, het is in 15 talen vertaald, maar ze kunnen er niks mee. Random House heeft net de eerste 4 delen gekocht van zijn boeken, vorige week, maar dat duurt wel tot mei volgend jaar.

Vier miljoen boeken per jaar worden er verkocht. Akoenin e-mailde me net, ze hebben geloof ik een Russische top 12, en 8 van zijn boeken staan daar in, ongelooflijk toch. Dus dat wordt heel leuk denk ik. Je moet heel goed casten, het zou het beste zijn als ik dat snel van de grond kreeg. Ik kan nog wel een kleine film tussendoor doen, maar dan moet het echt iets kleins zijn.

Kleiner dan dit?

PV: Ja, dit is niet zo klein, dit is nog wel een goeie 40-50 miljoen denk ik, het is niet Turks Fruit ofzo, nee. Verleden, kostuums, en digitaal werk doen, dingen die er niet meer zijn aanvullen enzovoorts. En dan speelt het zich af in Londen, Petersburg en Moskou, dus het is ook nog wel wat reizen en trekken. Het is niet een makkelijke film, en het is niet alleen detective werk, er zit ook nogal wat actie in, hij gaat om de haverklap bijna dood natuurlijk, dus wat dat betreft is het net Kuifje.

Op dat moment komt er een persdame binnen en ze maakt duidelijk dat de tijd er al weer op zit. Met veel moeite stopt Paul Verhoeven met praten en nadat ik nog snel wat foto's heb gemaakt stuift hij de kamer al weer uit. Onvermoeid op weg naar het volgende interview...

Note from the webmaster: absolutely no copyright infringement is intended. The source of the article is mentioned and linked. I just copy the text in case it gets removed from the original location. Please read the copyrights/disclaimer.